content Doç.Dr. M.Bilal UÇAR Türkiye İçişleri Bakanlığı Dernekler Başdenetçisi & Kırgızistan Çüy Üniv. Öğretim Görevlisi TR 03124198983, 05425722139, 05306046762; KG 0312685085, 0555190385,0700072012 bilal.ucar@icisleri.gov.tr Kişisel Bilgiler: 1963 Gaziantep (İslahiye – Nurdağı) doğumlu olup il merkezine yerleşik. 1984 yılından beri Van, Bilecik, İstanbul ve Ankara’da devlet memuru olarak muhtelif görevler yaptı. Aynı zamanda 2000 yılından beri Kırgızistan Çüy Üniversitesi öğretim görevlisi olarak dersler vermekte olup çeşitli alanlarda akademik ve mesleki uluslar arası toplam 18 kitap ve 25 bildiri-makale eseri yayınlandı. Profil: 1984 yılında devlet memurluğuna başlayıp 1991 yılından beri, “İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Dernekler Denetçisi” unvanıyla İçişleri Bakanının emri veya onayı ile ülke genelinde dernek, birlik, kulüp vb kuruluşlar ile bunların her türlü müessese ve eklentilerinde doğrudan İçişleri Bakanı adına inceleme, araştırma ve denetim yapmakla görevli ve yetkili olarak çalışmakta iken AB müktesebatına uyumla çıkarılan 4970 sayılı yasa ile 26.8.2003 tarihinde 1.derece 3600 göstergeli (Devlet Personel Başkanlığına göre müfettiş ve kontrolöre eşdeğer veya Daire Başkanı ve Gnl Mdr Yrd. Muadili) “İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçisi” kadrosu ve unvanıyla aynı statü ve göreve yeniden atandı. Halen görev ve temsil tazminatını hak etmiş bu görevde bulunmaktadır. Ayrıca Kırgızistan Çüy Üniversitesi Öğretim Görevlisi olarak da çalışmaktadır. Üniversitenin İhtiyaç duyduğu Ekonomi, Hukuk, Kamu Yönetimi, Bilgisayar ve Bilgisayarlı Muhasebe, İngilizce, Arapça, ve Kırgızca-Türkçe dersleri vermesine Üniversite Yönetim Kurulunca karar verilmiştir. Aynı Üniversitenin Kırgız-Türk Turgut Özal Enstitüsünün ve bünyesindeki Türkoloji ve İlahiyat Fakültelerinden sorumlu kurucu direktörü olarak da görev verilmiştir. Eğitim Durumu: Lisans: İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü 1987-88, ve Anadolu Üniversitesi İlahiyat Ön Lisans, Yüksek Lisans: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi ABD 1991de bitirerek “Kamu Yönetimi Uzmanı” akademik kariyeri ve unvanını kazandı. Kırgızistan Çüy Üniversitesi Hukuk Fakültesi Lisans ve Yüksek Lisans Mezunu. Doktora: Kırgızistan KC Çüy & Yusuf Balasagun Milli Üniversitesi ve Milli Bilimler Akademisinde 2004 yılından beri “AB Uyumunda TC KOBİ Dernek Vakıf Mevzuatı Maliye Ve Muhasebesi Ve Kırgız Cumhuriyetine Uyarlanabilirliği” Doktora Tezi üzerinde çalışmış ve "Kırkızistan ile Türkiyenin Ekonomik Girişimciliğinin Hukuki Temelleri (Teorisi, Tarihi)" adıyla bitirerek Ekonomik-Hukuk Bilimlerinin Doktoru akademik kariyeri ve unvanını kazandı. Türk-Kırgız Manas Üniversitesinde Özel Statülü Doktora Öğrencisi olarak “Vergi Yargılama Hukuku” Doktora dersi aldı ve II İktisat kongresinde Türkçe-Kırgızca 2 bilimsel tebliğ sundu. Kırgızistan/Calalabat’ta 5 Üniversitenin ortak uluslar arası 6. Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresinde Türkçe-Kırgızca 2, Kırgızistan Y.Balasagın Uluttuk Üniversitesi uluslar arası gençlik ve bilim kongresinde Kırgızca 2+2 bilimsel tebliğ sundu. Doktora çalışmalarına paralel olarak Kırgızistan Çüy Üniversitersinde 2005 yılında Doçent unvanı ve kadrosu da verilerek öğretim görevlisi 2009 yılında da Kırgız-Türk Turgut Özal Enstitüsü kurucu direktörü yapılmıştır. Kariyer: Gaziantep ve İstanbul’da Özel sektörde ve kendi özel işinde çalıştıktan sonra 1984 yılından itibaren kamu sektöründe Atatürk ve Cumhuriyet İnkılabının yeni ve önemli eseri ve kurumlarından olan Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde ilk defa muhtelif görevlerde bulundu. Diyanette görevli olarak Diyanet Haseki Eğitim Merkezinde 1989-91 Master – Doktora Grubunda Dini Yüksek İhtisas Öğrenimi de Gördü. Üniversite Yüksek Lisans ve Diyanet Dini Yüksek İhtisas öğrenimi sırasında 1991 yılında İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Dernekler Denetçisi olarak tayin edildi. AB müktesebatına uyum için çıkarılan 4970 sayılı yasa ile 26.8.2003 tarihinde İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçisi kadrosu ve unvanıyla atandı. Halen bu görevini sürdürmektedir. Yuksek Lisansını 1991de bitirerek “Kamu Yönetimi Uzmanı”, oldu. 2004’ten beri çalışarak “Doktora” akademik kariyeri ve unvanını 2010'da almıştır. Doktora çalışmalarına paralel olarak Kırgızistan Çüy Üniversitersinde 2005 yılında Doçent unvanı ve kadrosu da verilmiştir.Yüksek Lisans ve doktora öğrenimi ve çalışmalarının yanı sıra mesleki çalışma olarak Dernek-Vakıf mevzuatı konusunda resmen inceleme ve araştırma yapmakla da görevlendirildi. Bu çalışmaları kitap olarak da yayınlandı. Resmi görevli olarak; 1-“Dernekler Mevzuatının Demokratikleştirilmesi”, 2- “Dernekler Mevzuatının Avrupa Birliği vs Demokratik ülkelerle karşılaştırılması”, 3- “Denetimlerin Demokratik, Etkin ve Verimli Yapılması”, 4- “Avrupa Birliği müktesebatı ve ülkeleri ile TC Dernekler Mevzuatının Karşılaştırılması” resmi raporlarını hazırladı. Özel bir heyetle müşterek hazırladığı "TC DERNEKLER MEVZUATININ AB UYUMU RAPORU' da bilimsel kongrede sunulduktan sonra yayınlanmıştır. Dernek-Vakıf mevzuatı konusundaki bazı kitapları İçişleri Emniyet Yayın Kurulunca tavsiye edilmiştir. Yuksek Lisansını 1991de bitirerek “Kamu Yönetimi Uzmanı”, oldu. 2004’ten beri çalışarak “Doktora” akademik kariyeri ve unvanını 2010'da almıştır. Doktora çalışmalarına paralel olarak Kırgızistan Çüy Üniversitersinde 2005 yılında Doçent unvanı ve kadrosu da verilmiştir. Yabancı Dil Bilgisi ve Gittiği Yabancı Ülkeler: Dil; Temel İngilizce va Arapça derslerini 7 yıllık İmam-Hatip’in her sınıfında aldı. İleri ve Akademik İngilizce ve Arapça derslerini ön lisans, Lisans, Yüksek lisans ve Doktora öğreniminin her sınıf ve aşamasında aldı. Eski ve çağdaş Türk dili ve lehçeleri üzerine özel çalışmalar yaptı. İngilizce, Arapça, ile başta Kırgızca, Osmanlıca ve Uygurca olmak üzere diğer çağdaş Türk dilleri ve lehçeleri (İyi düzeyde), Rusça, Farsça ve Kürtçe (Orta düzeyde). Ülkeler; Rusya Federasyonu, Kırgızistan, Kazakistan, Suriye, Suudi Arabistan. İlgi Alanları: Şiir, Fikir yazıları, İlmi İnceleme ve Araştırmalar; Lise öğrenimi sırasında 1983 yılında Gaziantep İl Milli Eğitim Müdürlüğü ile Eğitim Hizmetleri Vakfının müştereken İl-İlçe bölge liseleri arasında düzenlediği “Fetih ve Fatih” konulu “Şiir ve Kompozisyon” yarışmasında birinci oldu. Lise öğrenimi sırasında köyündeki Ökkeşiye ziyareti hakkında derlediği bilgiler ile inceleme ve araştırması Üniversite öğrenimi sırasında bülten ve broşür olarak yayınlandı ve Ökkeşiye ziyaretçileri ve turistler bilgilendirildi. Daha sonra bu birikimler diyanet mesleki çalışmaları olarak kitap haline getirilerek “Hz Ökkeş (Ukkaşe)” ve “Ökkeşiye Rehberi” adlarıyla iki ayrı kitap olarak yayınlandı. Aynı şekilde Gaziantep merkezdeki Hz. Yuşa ve Pir Safa konusundaki çalışmaları da “Hz. Yuşa” kitap olarak yayınlandı. Akademik ve Mesleki Çalışmalarından yurt içinde ve dışında Yayınlanmış Bazı Eserleri: A- Kitaplar: 1- YENİ DERNEKLER (KANUNU) MEVZUATI ISBN 975-6385-55-3 (Resmi Mesleki Çalışma) (Resmi Mesleki Çalışma) AB ve Türk Medeni Kanunu uyumlu birleşik 1. Baskı, 374 sayfa, 8x11cm, Ankara,2005 Nisan Adalet Yayınevi. 2- YENİ DERNEKLER KANUNU VE İLGİLİ MEVZUAT ISBN 975-8900-30-7 (SORU-CEVAP VE AÇIKLAMALARIYLA) AB ve Türk Medeni Kanunu uyumlu birleşik (Resmi Mesleki Çalışma) 1. Baskı 464 sayfa, 14x20 cm, Ankara 2005 Ağustos Kartal Yayınevi. 3- DERNEK-KULÜP-VAKIF (İLE KOBİ VB İŞLETMESİ) MALİYE MUHASEBE VERGİSİ ISBN 975-6385-86-3 AB ve Türk Medeni Kanunu uyumlu birleşik (Resmi Mesleki Çalışma) 1. Baskı, 223 sayfa, 14x20 cm, Ankara,2006 Mart Adalet Yayınevi. 4- TÜRK DERNEKLER HUKUKU ISBN 975-95685-0-0 (Yüksek Lisans ve Mesleki Çalışma) 1.Baskı 263 sayfa İstanbul, 1992,kasım Türdav Dağıtım 2. Baskı 288 sayfa 12x20 cm İstanbul, 1993, Ocak Türdav ve Adalet Dağıtım. 3-5 baskı 328 sayfa 14x20, cm Ankara, 1994-1998, Zülfikar Yayıncılık. 5- DERNEKLER KANUNU VE İLGİLİ MEVZUAT ISBN 975-7926-47-7 (Yüksek Lisans ve Mesleki Çalışma) 6. Baskı 389 sayfa 14x20 cm, Ankara, 2000 Adalet Yayınevi.. 6- (TMK) DERNEKLER KANUNU VE İLGİLİ MEVZUAT ISBN 975-7926-71-X AB ve Türk Medeni Kanunu uyumlu (Yüksek Lisans ve Mesleki Çalışma) 7. Baskı 438 sayfa 14x20 cm, Ankara, 2002 Adalet Yayınevi.. 7- TÜRK DERNEKLER HUKUKU ISBN 975-8158-00-7 (Yüksek Lisans ve Mesleki Çalışma) 1-3 .Baskı 603 sayfa 16x24 cm, Ankara, 1996-1998, Ocak Zülfikar Yayıncılık 8- DERNEKLER HUKUKU ISBN 975-7926-44-2 (Yüksek Lisans ve Mesleki Çalışma) 1 ve 2. Baskı 879 sayfa, 16x24 cm, Ankara 1999 Ekim Adalet Yayınevi. 9- (TMK) DERNEKLER HUKUKU ISBN 975-7926-75-2 AB ve Türk Medeni Kanunu uyumlu (Yüksek Lisans ve Mesleki Çalışma) 2 ve 3. Baskı 879 sayfa, 16x24 cm, Ankara 2002 Ekim Adalet Yayınevi. 10- (TMK) DERNEK-VAKIF MEVZUATI ISBN 975-7926-77-9 AB ve Türk Medeni Kanunu uyumlu (Resmi Mesleki Çalışma)1 ve 2. Baskı 645 Sayfa 14x20 cm, Ankara, 2002 Kasım Adalet Yayınevi. 11- TC DERNEKLER MEVZUATININ AB UYUMU RAPORU ISBN 975-8158-04-X 2. Baskı,35 sayfa 21x30 cm, Ankara Kasım 2001 Liberal Düşünce Topluluğu Yayınevi. 50 sayfa 16x24 cm, Ankara, KASIM 2006 ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık 12- (ANAP HÜKÜMETLERİNDE) ÇAĞ ATLARKEN ISBN 975-8158-01-5 İsmiyle Master Tezi yayınlandı 1. Baskı 200 sayfa. Ankara,1998 Ocak. ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık 13- 1983-1991 TC HÜKÜMETLERİNİN ÇALIŞMA HAYATI - İSTİHDAM VE İŞSİZLİK POLİTİKASI VE İCRAATI ISBN 975-8158-05-8 1991 İstanbul Üniversitesi Master Tezi 230 sayfa 16x24 cm, Ankara, KASIM 2006 ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık 14- “HZ ÖKKEŞ (UKKAŞE)” ISBN 975-8158-03-1 (Mesleki turistik-kültürel Çalışma, İnceleme ve Araştırma) 1. Baskı 94 sayfa 8x11cm, Ankara, Mayıs 2002 ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık Gaziantep Nurdağı’nda Peygamber ve Ehlibeyt Yadigarı Hz. ÖKKEŞ (UKKAŞE) Nübüvvet Mührünü Öpen Sahabisi ve Hz. İmamı Alinin Komutan arkadaşı. 15- ÖKKEŞİYE REHBERİ ISBN 975-8158-02-3 (Mesleki turistik-kültürel Çalışma, İnceleme ve Araştırma) 1. Baskı 191 sayfa 10x14 cm, Ankara, Mayıs 2002 ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık Gaziantep Nurdağı’nda Peygamber ve Ehlibeyt Yadigarı Hz. ÖKKEŞ (UKKAŞE) Nübüvvet Mührünü Öpen Sahabisi ve Hz. İmamı Alinin Komutan arkadaşı. 16- “HZ UKKAŞE” ISBN 975-8158-06-6 (Mesleki turistik-kültürel Çalışma, İnceleme ve Araştırma) 1.ve 2. Baskı 77 sayfa 8x11cm, Ankara,1998 Ocak. ZY GÜVEN Yayınevi Gaziantep Nurdağı’nda Peygamber ve Ehlibeyt Yadigarı Hz. UKKAŞE Nübüvvet Mührünü Öpen Sahabisi ve Hz. İmamı Alinin Komutan arkadaşı. Ankara, KASIM 2006 ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık 17- “HZ. YUŞA-PİR SAFA” ISBN 975-8158-07-4 (Mesleki turistik-kültürel Çalışma, İnceleme ve Araştırma ) 1. Baskı 97 sayfa, 8x11cm, Ankara, KASIM 2006 ZY GÜVEN Zülfikar Yayıncılık Hz. Muhammed ile Hz. Ali ilişkisine benzer Hz. Musa ile Hz. Yuşa (AS) ilişkisi ve Peygamber ve Ehlibeyt Yadigarı Sahabi ve Hz. İmamı Alinin gaza arkadaşı Hz. Pir Safa ve ziyareti tanıtılır. 18- Түрк Дүйнөсү Өнугүүсүнө Уюм, Фонд, Кичи Жана Орто Ишкана Таасири, Кыргыз Р. Чүй Университети- TC TICA, 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан.(baskı aşamasında) B-Makale ve Bildiriler: 1-Dernekler ve Mahalli İdareler(soru-cevaplarla), MİH-DER “Hizmet” Dergisi, 1-6 sayılar. 1998-2000 Ankara.TC. 2-Кыргызстан Реформалоонун Учурдагы Укуктук Негиздери, Маселелери, Алардын Чечилиши Жана Актуалдуу Түрк Дүйнөсүнүн Маселелерине Таасири, 6- Ел аралык Түрк дүйнөсү конгросу, Джалалабад КР.,2008. 3-Sivil Ve Özel Girişimin Türk Dünyası Güncel Sorunlarının Çözümüne Katkısı, 6. UA Türk Dünyası Kongresi, 2008 Calalabat KC. 4-Кокон Хандыгынын Тушунда Кыргыздарга Салынган Салыктар Жана XIX Кылымдагы Бий- Манаптардын Сот Милдетин Аткаруудагы Ролу, Кыргыз- Түрк Манас Университети, Экономика Жана Башкаруу Факультети, Экономика Багыты Боюнча, II Эл Аралык Конференция; 9-11 Октябрь 2008 - Жыл Бишкек, Кыргызстан 5-XIX Кылымдагы Бий- Манаптардын Сот Милдетин Аткаруудагы Ролу Жана Кокон Хандыгынын Тушунда Кыргыздарга Салынган Салыктар, Кыргыз Улуттук Университети Эл Аралык Конференция; 22-24 Апрел 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан.; www.manas.kg/temp/EKONOMI%20KONFERANSI%20PROGRAMI.doc 6-Либерализм Жана Социалдык Демократия, Кыргыз Улуттук Университети Эл Аралык Конференция; 22-24 Апрел 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 7-XIX Кылымдагы Бий- Манаптардын Сот Милдетин Аткаруудагы Ролу, Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 8-Кокон Хандыгынын Тушунда Кыргыздарга Салынган Салыктар Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 9-Либералдык социалдык демократия, Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 10-Кыргызстан салык соту системасы Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 11-Законодательство по финансам бухгалтерии ассоциаций, фондов и фирм мелкого и среднего предпринимательства в Турецкой Республики в рамках соответствия законодательству Евросоюза, Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 12-Судебное рассмотрение налоговых правонарушений Кыргызстана Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 13-Ekonomide Vergi Yargısının Etkisi Ve Türk-Kırgız Uygulaması KTMÜ İİBF İktisat Böl. 2.UA Ekonomi Konferansı 2008 Bişkek KC. 14-Bilimin Ve Öğretiminin Bazı Çağdaş Küresel Sorunlarına Bir Yöntemsel Bakış, TC. Mevzuat Dergisi - www.mevzuatdergisi.com. S. 127 Temmuz 2008 İstanbul. 15-Liberal Sosyal Demokrasi, TC. Mevzuat Dergisi - www.mevzuatdergisi.com. S. 2009. İstanbul (baskı aşamasında) 16-AB Uyumunda TC KOBİ Dernek Vakıf Mevzuatı Maliye Ve Muhasebesinde Değişim TC. Mevzuat Dergisi - www.mevzuatdergisi.com. S. 2009. İstanbul 17-Avrupa Birliği Türkiye İşbirlğinin KOBİ Dernek Vakıf Vb. Ler Üzerindeki Etkileri, 26.1.2009 Bilgi Agi / Turkiye nin Interaktif Kose Yazari Gazetesi Köşe Yazıları / Onlıne Bilgi İletişim Ağı, www.bilgiagi.net/?cat=263;www.ahmetfidan.net/ koseyazarlari/ profesyoneller/bilalucar/ İstanbul, TC. 18-Legislation Finance And Accountıng Of SME Association And Charity Of Turkish Republic In Accordance With EU, Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 19-AB Uyumunda TC KOBİ, Dernek ve Vakıfları, 26-27.6.2009 Bilgi Agi / Turkiye nin Interaktif Kose Yazari Gazetesi Köşe Yazıları / Onlıne Bilgi İletişim Ağı, www.bilgiagi.net/?cat=263;www.ahmetfidan.net/ koseyazarlari/ profesyoneller/bilalucar/ İstanbul, TC. TC. Mevzuat Dergisi - www.mevzuatdergisi.com. Mayıs S. 2010. İstanbul 20-Türkiye İle Ab Müktesebatı Ve Ülkeleri Dernekler Mevzuatının Karşılaştırılması, T.C. İçişleri Bakanlığı Dernekler Denetçiliği 30.10.2009 tarih ve 2009/07-01 sayılı “Dernekler Mevzuatı ile AB Ülkeleri Mevzuatının Karşılaştırılması (AB Müktesebatı dahil)” Araştırma Raporundan Sunum Ankara. www.bilgiagi.net/?cat=263;www.ahmetfidan.net/ koseyazarlari/ profesyoneller/bilalucar/ İstanbul, TC. TC. Mevzuat Dergisi - www.mevzuatdergisi.com. S. 127 Mayıs 2010 İstanbul. 21-Кыргызстандагы салык сот системасы, Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 22-Судебное рассмотрение налоговых правонарушений b KR. Кыргыз Улуттук Университети 2010 - Жыл Бишкек, Кыргызстан. 23-Законодательство предпринимательского права по законодательству Евросоюза и экономические сотрудничества Кыргызстана и Турции. 2010 Алматы- Казакыстан. 24-Legislation of SME association and charity of Turkish Republic ın accordance with EU 2010 Алматы- Казакыстан. 25-Законодательство По Финансам Бухгалтерии Ассоциаций, Фондов И Фирм Мелкого И Среднего Предпринимательства В Турецкой Республики В Рамках Соответствия Законодательству Евросоюза, Кыргыз Р. Чүй Университети журналы 2009 - Жыл Бишкек, Кыргызстан.
23 Mar

Türkiye-AB Ülkeleri Dernekler Mevzuatının Gelişimi (I)

Türkiye İle AB Ülkeleri Dernekler Mevzuatının Tarihi Gelişimi

Çoğumuzun yanıldığının aksine, Avrupa birliği müktesebatı ve ülkelerine oranla Türkiye dernekler mevzuatı ve uygulaması ile gelişimi; birikim ve tarihi süreç itibariyle Avrupa Birliği müktesebatı ve Ülkelerindekinden daha kapsamlı, ayrıntılı ve ileri düzeyde olduğu gözlemlenmiştir. Türkiye ile AB müktesebatı ve ülkeleri dernekler mevzuatının karşılaştırılmasında değerlerin birikimi, tarihsel derinliği ve gelişim farkı olduğu görülmüştür. Türk toplumu ve devleti dayandığı toplumsal ve kültürel mirası ve yapısı itibarı ile tarihi derinlikleri olan bir toplumdur. Bu bakımdan büyük farkını fark etmek için raporumuzda gelişim ve değerler farkı bahsedilmeye değer bulunmuştur. Birçok konuda olduğu gibi bu konuda da Türk milletine ve devletine yersiz haksızlık edildiği raporun tam okunması sonunda anlaşılacağı düşünülmektedir. 

2.1- AB Müktesebatı Ve Ülkelerinde Dernekler ve Mevzuatının Tarihsel Gelişimi; Avrupa geçmişi ve geleneğinde Türkiye gibi bir dernek ve sivil toplum ve mevzuatı gelişimine rastlanılamamıştır. Batı siyasal edebiyatında daha iyi bir toplumsal düzene ulaşmak için bireyin hak ve yükümlülüklerini düzenleyen siyasi kurumlar olarak sivil toplum ve devlet kavramları 18. yüzyılın ortalarına kadar aynı anlamda kullanılmıştır.[1]

Sivil toplumun tarihsel gelişimi dikkate alındığında sivil toplum kavramı Orta Çağda kültürel ve ekonomik anlamda burjuvazinin ortaya çıkması ve kentleşmenin bir sonucu olarak görülmektedir. Sivil toplum Batı’da insanların çıkarlarını devlet dışında elde etmek üzere, meşruluğu kabul edilen sınırlı örgütlenmeler biçiminde ortaya çıkmıştır.[2] Batı toplumunda yaşanan feodalite, kilise, kral-burjuvazi ilişkileri iktidarın müdahale alanı dışında bazı alanların varlığının kabulünü kolaylaştırmıştır.[3]

Avrupa’da tarih boyunca farklı şekillerde yorumlanan sivil toplum kavramı, Aydınlanma Çağı’na kadar belli bir hukuk düzenine tâbi bir tür siyasi örgüt olarak anlaşılmıştır. Lütfi Sunar’a göre sivil olanla, siyasal olanın ayrımının henüz yapılmadığı bu anlayışta, sivil toplum ve devlet neredeyse eş anlamlıdır ve iyi vatandaşlıkla yakından ilişkili ahlaki bir değerdir.[4] İdris Küçükömer, sivil toplumu Batı kültürel birikiminin ürünü olarak görürken, Şerif Mardin sivil toplumu “medenilik anlayışıyla Batı Avrupa toplumsal tarihinde önemli bir sosyal aşama, tarih felsefesi alanında bir tartışma alanı ve devleti protesto etme geleneği” şeklinde tanımlamaktadır.

Sivil toplum kavramı Batı’da Sanayi Devrimi ile ortaya çıkan yeni toplumsal ve siyasi arayışların sonunda oluşmuştur. 17. yüzyıldan itibaren siyasi değerler üzerine yoğun tartışmalar ve arayışlar ortaya çıkmış, bunun bir uzantısı olarak sivil toplum kavramına ilişkin değişik anlamlar gelişmiştir. Thomas Hobbes, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau, sivil toplum kavramını siyasi otoriteyi ortaya çıkaran kamusal alan anlamında kullanmıştır.[5] Sivil toplumu devletten sistemli olarak ayıran ilk düşünür Hegel’dir. Hegel sivil toplumun yaşamının ulus devletinkinden farklı olduğunu belirtmiştir. Hegel’e göre sivil toplum, devletçi siyasi toplumun ötesindeki alandır, ancak devlet bu alanı düzenlemeli, egemenlik altına almalıdır.[6]

İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası kurum ve kuruluşlar, devletlerin mutlak otorite olduğu anlayışını aşındırarak sivil gelişmeleri desteklemeye başlamıştır. AB ve müktesebatı STK mevzuatının ve uygulamasının yerleşmesine ve hızlanmasına yeni ivme kazandırmıştır. Avrupa’da sivil toplumun ve STK’nın günümüzdeki öneminde ve canlanmasında, Sovyetler ve Doğu Avrupa’daki merkezi, bürokratik devlet yapılarının başarısız olması ve çökmesi ile küresel gelişme ve değişmeler önemli rol oynamıştır. Devletçi yapıların başarısızlığı ve çökmesi ile özel girişim ve sivil inisiyatifin hızlı, verimli  ve etkin başarı sağlaması, bireyin ve sosyal aktivitelerinin önemini artırmış, çıkar temelli olmayan yeni tür sosyal hareketlerin ve sivil toplum kuruluşlarının oluşmasını sağlamıştır. Böylece aktif ve katılımcı bir sivil toplum anlayışı da öne çıkmıştır.[7]

2.2- Türkiye’de Dernekler Ve Mevzuatının Tarihsel gelişimi; Türkiye geçmişten günümüze intikal etmiş olan birçok değerli ve önemli tecrübe, birikim ve kuruma sahiptir. Türklerde, ferdi veya cemaatle yardımlaşma ve dayanışma ile ilgili inanç ve geleneklerin öteden beri var olduğu anlaşılmaktadır. Çok eski Hanif Türklerde bile, sivil dayanışma anlamında, Tanrı adına yoksullara yardım etme, çıplakları giydirme, açları doyurma inancına İslamiyet öncesi Hanif Türk geleneği kültür ve destanlarında da rastlanmaktadır. Tarihte bildiğimiz ilk cemiyet; Mekke’de Nübüvvetinden önce Hz.

Muhammed’in de kurucusu ve üyeleri arasında olduğu Hanif Müslümanlarca kurulan Hilf ül-Füdul-“Erdemliler Cemiyetidir. Hz. Muhammed de cemaat, cemiyet, vakıf ve dernekçiliği önermiştir. İslam Medeniyetinin (özellikle Alevi İslam anlayışında daha bariz olmak üzere) başta cemaat, cemiyet, cem evi ve vakıf olmak üzere, STK’ları teşviki ile Türk-İslam âleminde bu alanda mevzuat, canlılık ve çağdaş uygulama örnekleri pek çok bulunmaktadır.[8]

Cumhuriyet Öncesi yazılı olan ve olmayan geleneksel STK hukuku ve uygulaması bile; dünyaca ibret ve örnek alınacak düzeydedir. Selçuklularda başlayan Ahilik (ve Bacılık) ve fütüvvet birlik ve kurumları ile Alevi-Bektaşi cem evi ve dergahları, da dünya’da ilklere örnektir. Çağdaş cemiyetlerimiz, Osmanlıda mevzuatla tüzel kişilik de kazanmaya başlamış Cumhuriyetle de en gelişmiş tecrübeyle yaşanmış bulunmaktadır. Selçuklularda başlayan Ahilik (ve Bacılık) ve fütüvvet birlik ve kurumları ile Alevi-Bektaşi cem evi ve dergahları da dünya’da ilklere örnektir. Türk tarihinde ilk kez Selçuklularda 12. yüzyılda vakıfların mülkiyetindeki tarımsal alanların merkezi otoritenin kontrolünden kurtulması ile bir STK türü olan vakıf ortaya çıkmıştır.[9] Başlangıçta devleti temsilen ellerine aldıkları bu yetkiler, zamanla vakıfları yöneten İslami seçkinlerin devlet dışında bir unsur olarak güç kazanmalarını sağlamıştır. Vakıflar, Osmanlı İmparatorluğunda da korunarak gelişimini sürdürmüştür. Özellikle Avrupa ve Arap ülkelerinde kazanılan yerlerde sayısız vakıfların kurulması ile eğitim, sağlık, dini hizmetler ve benzeri konularda geniş kitlelere yönelik olanaklar sağlanmıştır.[10]

 Anadolu’da Kütahya’daki tespit edilen sendikal faaliyet ve toplu iş sözleşmesi de Türk-İslam medeniyetinde tespit edilen dünyada ilk sendikal STK uygulamalarından bir başka türüdür.[11]

Osmanlı Devletinde, devlet - toplum ilişkisi üç dönemde incelenmektedir. Birinci dönem; 16. yüzyıl öncesini kapsamakta olup, ekonomik alanda ahilik, lonca gibi esnaf kuruluşları, kültürel alanda ise başta tarikatlar olmak üzere dini topluluklar önemli rol oynamışlardır. İkinci dönem ise 16. yüzyıl sonrasıdır. Bu dönemde merkezi otorite sivil toplumun gelişmesine engel teşkil etmiştir. Üçüncü dönem ise 19. yüzyıldır. Bu dönemde Osmanlı modernleşmesi başlamış, hukuk, idare, ekonomi ve eğitim alanlarındaki reformlarda sivil toplum alanında canlanma sağlamıştır.[12]

Osmanlı toplumunda sivil toplum potansiyeli taşıyan bazı unsurlardan da bahsedebiliriz: Birincisi, Osmanlının “ümmet-millet sistemi”ne dayalı bir toplumsal yapısının olması ve farklı milletlere sınırlı da olsa özerk bir alan tanımış olması sivil toplum görüntüsü çağrıştırabilir. İkinci sivil toplum unsuru olabilme özelliği taşıyan yapılanma ise “loncalar”dır. “Loncalar, bir taraftan İslami tasavvufi düşünceye, fütüvvet ilkelerine bağlı kalarak tekke ve zaviyelerde ki şeyh-mürit ilişkisine benzer işyerlerindeki usta-çırak ilişkisi oluşturulan ahilik teşkilatına dayanır. Zamanla şehirlerde merkezileşen ahilik-bacılık kurumları, esnaf birlikleri şekline dönüşerek loncalar şeklini almışlardır. Loncaların toplumsal işlevleri nedeniyle Osmanlı toplum yapısında bir sivil toplum unsuru olarak zikredilmesi son derece önemlidir. Üçüncüsü de kurumsallaşmış olan dini örgütlenmelerdir. Dini örgütlenmeler resmi düzeyde ve halk düzeyinde olmak üzere ikili bir yapılanma olarak görülür. Resmi kanat Şeyhülislamın temsil ettiği ulema grubu (Şeyhülislam, kadı, müderris vb.)dur. Dini örgütlenmelerin halk kanadında ise “tarikatların” olduğunu görüyoruz. İslam toplumlarının gerçek anlamda sivil dini örgütleri diyebileceğimiz tarikatlar en güçlü liderleri bile zaman zaman etkileyip yönlendirebildikleri halde[13], sürekli olarak devletin resmi bürokratik örgütlenmesi dışında kalmışlardır. Tarikatlar, Osmanlıda devlet ile toplum arasında, bugünkü şekliyle ve anlamıyla bulunmayan ikincil gruplardan (dernekler, baskı grupları, sendikalar vb.) doğan boşluğu doldurarak, devlet ile toplum arasında tampon görevi görmüş ve devlet ile toplum arasındaki iletişimi sağlayan kanallardan biri olmuştur.[14] Dördüncü sivil toplum örgütlenmesi ise vakıflardır. Kurumsal anlamda bir sivil toplum örgütlenmesi olarak tarihten tevarüs ettiğimiz vakıflar; dünyada henüz, “sosyal adalet”, “sosyal refah”, “dengeli gelir dağılımı” , “sosyal güvenlik” ve “sosyal hizmet” gibi kavramlar telaffuz edilmediği dönemlerde, Türk-İslam medeniyeti ve toplumlarında ve Osmanlıda devletin organizasyon şemasında yer almayan ama devletin ilgisi ve bilgisi dâhilinde bu kavramların içini doldurmaya yönelik sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel bir faaliyet alanı ve örgütlü sivil dayanışma örneği olarak teşekkül etmişlerdir. Vakıflar diğer sivil toplum potansiyeli taşıyan unsurlara göre daha bağımsız olmalarının yanında diğer unsurlara destek olmaları açısından da ayrı bir öneme haizdirler.[15]

Tanzimat dönemi ve Tanzimat sonrası dönemde ise Osmanlı Devleti’nde modernleşme ve yenilikçi hareketlere rastlanmaktadır. Bu dönemde ortaya çıkan Sened-i İttifak, Gülhane Hatt-ı Hümayunu, Islahat Fermanı, I. ve II. Meşrutiyet gibi yenilikçi hareketler sivil toplumun gelişmesi adına yararlı olmuştur. Gerçekleştirilen hukuki reformlar, devletin varlık alanlarını daraltarak, sivil toplum inisiyatifini biraz daha genişletmiştir.[16]

Tanzimat, Türk Siyasal Tarihinde modernleşme yönünde bir tercihin açıkça belli olmasını temsil etmesi nedeni ile önem taşır. Osmanlı siyasal sisteminde Tanzimat'la birlikte ivme kazanan modernleşme girişimleri iki önemli gelişmesini de beraberinde getirmiştir. Bu gelişmelerden ilki: İdari ve askeri alanda girişilen reformlarla, zayıflayan merkezi otoritenin yeniden güçlendirilmesi yönündeki reformlardır. Böyle bir gelişme aynı zamanda sivil toplumu denetimi altına almayı kolaylaştırıcı rol oynar. İkincisi ise: Tanzimat Fermanı ile başlayan temel hak ve özgürlüklere, yazılı anayasal belgelerde yer verilmesi anlayışı, günümüzde Batı’dakine benzer sivil toplum öğelerinin tohumlarını da taşımaktadır. Çünkü çoğulcu toplumun belirleyici özelliği insan haklarının siyasal otorite karşısında belirli teminatlara kavuşması süreci Tanzimat fermanı ile birlikte başlamıştır.[17]

Osmanlı usulü medeni kanun olan Mecelle (1876), tüzel kişiliği açıkça tanımamakla birlikte bir araya gelmeye cemiyet oluşturmaya müsaade etmektedir. 1876 Anayasasında dernek kurma hakkından söz edilmemekle birlikte yasaklayıcı ve engelleyici bir hüküm bulunmamaktadır. Osmanlı Döneminde bugün anladığımız şekilde dernekler hukuku, 1908 tarihinde II. Meşrutiyetin ilanından sonra, 1909 tarihinde Cemiyetler Kanunu ile başlamıştır. Bu kanun 1901 tarihli Fransız Dernekler Kanunu model alınarak hazırlanmıştır.[18]

İlk sendikalar da 1909 da yürürlüğe giren dernekler yasası çerçevesinde kurulmuştur. Kooperatifçilik hareketi ise Osmanlı Devletinde 1860'larda zamanın Niş valisi Mithat Paşa'nın öncülüğünde, tabandan değil tavandan bir girişimle memleket sandıkları ile başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğunda ilk odalar 1879 yılında kurulmuştur. Bu kuruluşlara verilen temel işlev daha çok hükümete ve üyelerine danışmanlık yapma ile sınırlı tutulmuştur. 1910 yılında kabul edilen (Ticaret ve Sanayi Odaları Nizamnamesi) ile tüccar ve sanayiciler aynı çatı altında örgütlendirilmişlerdir. Osmanlı'da ilk zirai kuruluşlar 1876 ve 1881 yıllarında yapılan düzenlemeler sonucu ortaya çıkmıştır.[19]

Osmanlı’da, Kanun-i Esasi’nin ikinci kez uygulamaya konulmasından sonra toplumsal yaşamda pek çok değişiklik yaşanmıştır. Mecliste sivil toplumun gelişimi açısından önem taşıyan birçok yasa kabul edilmiştir. Bu yasalar arasında önemli olanları; toplantı, basın, grev ve dernekler yasalarıdır.[20]


[1] KENAE John; “Despotizm ve Demokrasi: Sivil Toplum ve Devlet, Avrupa’da Yeni Yaklaşımlar”, (Çev: Levent Köker), Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 1993 s.35

[2]  AZAKLI S.; “Devlet-Sivil Toplum ve Türkiye”, s.224

[3] YILMAZ Aytekin, “Çağdaş Siyasal Akımlar, Modern Demokraside Yeni Arayışlar”, Vadi Yayınları, 2. Basım, 2003 – Ankara s.325.

[4] SUNAR L.;  Avrupalı Bir Kavram Olarak Sivil’in Oluşumu ve Avrupa Birliği’nin STK’larla İlişkileri, 2004, I. Ç. Onsekiz Mart Ünv., Ulusal Sivil Toplum K. Kongresi.

[5] ÇAHA Ö.; 1980 Sonrası Türkiye’sinde Sivil Toplum Arayışları, s.28

[6] BOSTANCI N.; “Devlet ve Sivil Toplum”, s.181

[7] YILMAZ, a.g.e., s.320; UÇAR B., “Sivil Ve Özel Girişimin Türk Dünyası Güncel Sorunlarının Çözümüne Katkısı”

[8] AKGÜNDÜZ A. -CİN H., “Türk Hukuk Tarihi”, Selçuk Ünv. Y., Konya, 1989.; UÇAR B., “Sivil Ve Özel Girişimin Türk Dünyası Güncel Sorunlarının Çözümüne Katkısı”, 6. UA Türk Dünyası Kongresi kitabı, Celalabat, 2008, s.: 249. 

[9] AKGÜNDÜZ A., “Mukayeseli İslam ve Osmanlı Hukuku Kulliyatı”; İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakfı Müessesesi, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Y. İstanbul; UÇAR B., (ANAP Hükümetlerinde) Çağ Atlarken, Mastar Tezi,  ZY Güven Zülfikar Yayıncılık, Ankara,1998.

[10] Türkiye Genç İşadamları D., “2000'li Yıllara Doğru Türkiye'nin Önde Gelen Sorunlarına Yaklaşımlar, Sivil Toplum Örgütleri" İstanbul Simge O.M., 1997, s.40

[11] AKGÜNDÜZ A. -CİN H.,  a.g.e.;  UÇAR B., (ANAP Hükümetlerinde) Çağ Atlarken, Mastar Tezi,  ZY Güven Zülfikar Yayıncılık, Ankara,1998 s.55; Hak-İş Dergisi S.15, 1991;  Öz Gıda-İş 6.olağan Genel Kurul Çalışma Rp. Aralık 1989, s. 30.

[12] ÇEPEL Z., AB Sivil Toplum Diyalogu ve Türkiye:Demokratikleşme Bağlamında Sorunlar ve Beklentiler, http://www.sivilgazete.org/2007.08.09/ab-sivil-toplum-diyalogu-ve-turkiye-demokratiklesme-baglaminda-sorunlar-ve-beklentiler/, Erişim: 18.11.2009 

[13] Emir sultan, Akşemsettin, A. M. Hüdai ve tarikatları onlarca padişahı ve devlet adamını ardınca yürütmesi sivil toplumun Osmanlıdaki ve Türk-İslam tarihindeki yerini anlatmaya en iyi örnektir.

[14] SOYKUT R., “Orta Yaş Ahilik”, Ankara 1971, s.: 87.; Hak-İş Dergisi S.15, 1991;  Öz Gıda-İş 6.olağan Genel Kurul Çalışma Rp. Aralık 1989, s. 29-30.; Hak-İş 6. olağan Genel Kurul Faal. Rp. 1989, S.486.

[15] ABAY A., Sivil Toplum ve Demokrasi Bağlamında Sivil Dayanışma ve Sivil Toplum Örgütleri, http://iibf.ogu.edu.tr/kongre/bildiriler/06-04.pdf,  06.11.2009; AKGÜNDÜZ A., “Mukayeseli İslam ve Osmanlı Hukuku Kulliyatı”; İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakfı Müessesesi, Osmanlı Arş. Vakfı Y. İstanbul

[16] USTA S., “Avrupa Birliği'ne Giriş Sürecinde Sivil Toplum Kuruluşları: Sivil Toplum, Demokrasi ve Güven”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, s.53, Konya 2006.

[17] DOĞAN İ., Tanzimat Sonrası Osmanlı Devlet Yönetiminde Toplumsal Örgütlenmeye Bakış http://www.akader.info/KHUKA/2001_eylul/ tanzimat_sonrasi.htm, s.1-4

[18] ÖZSUNAY E., Türkiye'de Sivil Toplum Kuruluşları Sempozyumu-XIV, AB Uyum Süreci ve STK'lar, İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, 2003, s. 12

[19] GÖNEL A., Araştırma Raporu, Önde Gelen STK'lar, İstanbul:Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, Ocak,1998, s. 6

[20] USTA , a.g.e.,  s.54 ,

Etiketler : , , ,

Bu Yazıyı Yazdır Bu Yazıyı Yazdır

Yorum Yazınız

You must be logged in to post a comment.



2007-2012 Bilgi Agi / Turkiye nin Interaktif Kose Yazari Gazetesi

Designed By Online Groups
ÇÖZÜM ORTAKLARIMIZ

bizajans, kent akademisi, sunubank